Πώς ο ναρκισσισμός διαστρεβλώνει την πραγματικότητα και σε κάνει να αμφισβητείς τον εαυτό σου

Ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια μιας σχέσης με ναρκισσιστικό άτομο είναι ότι η πραγματικότητα αρχίζει να γίνεται θολή. Δεν συμβαίνει απότομα. Δεν υπάρχει μια στιγμή όπου κάποιος λέει “τώρα θα σε μπερδέψω”. Η σύγχυση χτίζεται αργά, μέσα από μικρές μετατοπίσεις, αντιφάσεις, διορθώσεις, σχόλια και αντιδράσεις που σε κάνουν να αμφιβάλλεις για αυτό που βλέπεις, αυτό που νιώθεις και αυτό που θυμάσαι.

Η Ramani Durvasula περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως μια μορφή γνωσιακής διάβρωσης. Δεν είναι χειρισμός που μοιάζει θεαματικός. Είναι κάτι πολύ πιο ύπουλο: μια σταδιακή μετακίνηση από την εσωτερική βεβαιότητα στην εσωτερική αμφιβολία. Και το πιο σημαντικό: δεν φταις εσύ.

Πώς ξεκινά η διαστρέβλωση της πραγματικότητας
Στην αρχή μιας ναρκισσιστικής σχέσης, το άτομο συχνά νιώθει ότι έχει βρει κάποιον που το “βλέπει” πραγματικά. Υπάρχει έντονη προσοχή, ενδιαφέρον, επιβεβαίωση. Αυτή η φάση δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας και σύνδεσης που κάνει το άτομο πιο ανοιχτό, πιο ευάλωτο, πιο διαθέσιμο.

Και μετά, αργά, σχεδόν ανεπαίσθητα, αρχίζουν οι μικρές μετατοπίσεις: – «Δεν το είπα έτσι.» – «Υπερβάλλεις.» – «Δεν θυμάσαι σωστά.» – «Είσαι πολύ ευαίσθητος/η.» – «Αυτό δεν έγινε ποτέ.» Δεν είναι πάντα επιθετικό. Συχνά είναι ήρεμο, “λογικό”, σχεδόν καθησυχαστικό. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο αποτελεσματικό. Το άτομο αρχίζει να σκέφτεται: «Μήπως όντως κάνω λάθος;» «Μήπως είμαι υπερβολικός/ή;» «Μήπως δεν θυμάμαι καλά;»

Η πραγματικότητα μετακινείται ένα χιλιοστό τη φορά.

Γιατί το άτομο αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του
Η Durvasula εξηγεί ότι ο ναρκισσισμός δεν λειτουργεί με βάση τη σύνδεση, αλλά με βάση τον έλεγχο. Και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να ελέγξεις κάποιον δεν είναι να τον φοβίσεις, αλλά να τον μπερδέψεις. Όταν κάποιος αμφισβητεί τη δική του κρίση:

• γίνεται πιο εξαρτημένος από την κρίση του άλλου

• ζητάει επιβεβαίωση

• προσπαθεί να “διορθώσει” τον εαυτό του

• προσπαθεί να αποφύγει τη σύγκρουση

• χάνει σταδιακά την εσωτερική του πυξίδα
  

Η σύγχυση δεν είναι αδυναμία. Είναι αποτέλεσμα μιας δυναμικής που έχει σχεδιαστεί — συνειδητά ή ασυνείδητα — για να αποδυναμώνει.

Πώς μοιάζει η διαστρέβλωση στην καθημερινότητα
Δεν χρειάζεται να υπάρχει έντονη κακοποίηση για να υπάρξει διαστρέβλωση. Μπορεί να εμφανίζεται σε μικρές, καθημερινές στιγμές: Ένα σχόλιο που σε κάνει να νιώθεις “υπερβολικός”. Μια αντίδραση που σε κάνει να νιώθεις “δύσκολος”. Μια άρνηση γεγονότων που σε κάνει να νιώθεις “μπερδεμένος”. Μια αλλαγή διάθεσης που σε κάνει να νιώθεις “υπεύθυνος”. Και η συνηθισμένη έκφραση "είσαι τρελός".

Σιγά‑σιγά, το άτομο αρχίζει να προσαρμόζεται. Να μιλάει λιγότερο. Να ζητάει λιγότερο. Να αμφισβητεί περισσότερο. Η πραγματικότητα γίνεται κάτι που χρειάζεται “έγκριση”.

Γιατί δεν φταις εσύ
Η Durvasula είναι ξεκάθαρη: Όταν κάποιος βρίσκεται σε μια ναρκισσιστική σχέση, δεν χάνει την πραγματικότητά του επειδή είναι αδύναμος. Τη χάνει επειδή είναι ανθρώπινος. Επειδή:

• θέλει σύνδεση

• θέλει σταθερότητα

• θέλει να πιστέψει ότι η σχέση μπορεί να λειτουργήσει

• θέλει να αποφύγει τη σύγκρουση

• θέλει να νιώσει ότι δεν έκανε λάθος επιλογή
  

Αυτές δεν είναι αδυναμίες. Είναι ανθρώπινες ανάγκες. Και ακριβώς αυτές οι ανάγκες είναι που ο ναρκισσισμός εκμεταλλεύεται.

Πώς ξεκινά η επαναφορά της πραγματικότητας
Η επαναφορά δεν γίνεται απότομα. Γίνεται όταν το άτομο αρχίζει να παρατηρεί:

• ότι η σύγχυση είναι μοτίβο

• ότι η αμφιβολία δεν υπήρχε πριν

• ότι η αυτοεικόνα του έχει αλλάξει

• ότι η σχέση απαιτεί συνεχώς προσαρμογή

• ότι η πραγματικότητα μοιάζει “ρευστή”
  

Η θεραπεία ξεκινά όταν το άτομο αρχίζει να εμπιστεύεται ξανά τη δική του εμπειρία. Όταν επιτρέπει στον εαυτό του να πει: «Αυτό που νιώθω έχει σημασία.» «Αυτό που βλέπω είναι αληθινό.» «Δεν χρειάζομαι την έγκριση κανενός για να ξέρω τι συμβαίνει.» Η επαναφορά δεν είναι επιστροφή στο παλιό. Είναι επιστροφή στον εαυτό.

Πηγή
Durvasula, R. (2024). It’s Not You: Identifying and Healing from Narcissistic People.