el flag
Κλείστε Συνεδρία
el flag
Κλείστε Συνεδρία

Κρυφός ή ευάλωτος ναρκισσισμός: όταν ο άλλος μοιάζει με θύμα και εσύ νιώθεις ενοχή

Δεν φωνάζει, δεν επιβάλλεται, κι όμως νιώθεις πάντα ότι φταις εσύ. Πώς αναγνωρίζεις τον κρυφό ή ευάλωτο ναρκισσισμό και τι κάνει σε σένα.

ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣΧΕΣΙΑΚΑ ΜΟΤΙΒΑ

Λιλίκα Βέργη

11/12/20261 λεπτά ανάγνωσης

person behind fog glass
person behind fog glass

Δοκίμασε να το εξηγήσεις σε μια φίλη. Δεν σου φώναξε ποτέ. Δεν σου απαγόρευσε τίποτα. Απ' έξω μοιάζει ήσυχος άνθρωπος, ίσως λίγο ευαίσθητος, ίσως λίγο πληγωμένος από τη ζωή. Κι όμως, μετά από κάθε συζήτηση μαζί του νιώθεις κούραση, ενοχή, και με την αίσθηση ότι κάτι έκανες λάθος χωρίς να ξέρεις τι. Αυτή είναι συχνά η εμπειρία του να ζεις δίπλα σε έναν άνθρωπο με κρυφό ναρκισσισμό.

O ίδιος πυρήνας, άλλο πρόσωπο

Ο ναρκισσισμός έχει πολλές μορφές. Η πιο γνωστή είναι η φανερή: ο άνθρωπος που θέλει να είναι στο κέντρο, καυχιέται και επιβάλλεται. Ο κρυφός ή ευάλωτος ναρκισσισμός έχει τον ίδιο πυρήνα: μικρή ενσυναίσθηση, αίσθηση ότι δικαιούται περισσότερα, ανάγκη για επιβεβαίωση και μεγάλη ευαισθησία στην κριτική. Η διαφορά είναι στον τρόπο που τα δείχνει.

Αντί για μεγαλείο, δείχνει παράπονο. Αντί για ανοιχτό θυμό, μούτρα και σιωπή. Νιώθει ότι ο κόσμος δεν τον καταλαβαίνει, ότι αξίζει περισσότερα από όσα πήρε, και ότι οι άλλοι του χρωστάνε. Κάτω από αυτά συχνά υπάρχει πολλή ντροπή και φόβος να φανεί λίγος. Γι' αυτό και μια απλή παρατήρηση μπορεί να την ζήσει σαν επίθεση.

Γι' αυτόν τον λόγο λέγεται και ευάλωτος, υπερευαίσθητος ή εύθραυστος ναρκισσισμός. Το μεγαλείο δεν έχει χαθεί. Απλώς δεν φαίνεται. Ο άνθρωπος αυτός νιώθει ότι ο κόσμος δεν κατάλαβε ποτέ πόσο ξεχωριστός είναι, ότι η ζωή του χρωστάει αναγνώριση και τιμή που δεν πήρε ποτέ. Αυτό το κουβαλάει σαν μια σιωπηλή, χρόνια πικρία. Συχνά το εξηγεί με τους άλλους: αν είχε άλλους γονείς, άλλον σύντροφο, άλλη δουλειά, θα είχε φτάσει εκεί που άξιζε. Και δυσκολεύεται να χαρεί για όσους του φαίνονται να έχουν μια καλύτερη ζωή.

Είναι σαν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο φανερός ναρκισσιστής ζει με την αίσθηση ότι είναι ανώτερος και κρύβει, ακόμα και από τον εαυτό του, την ντροπή και την ανασφάλειά του. Ο κρυφός κάνει το αντίθετο: ζει καθημερινά με την ντροπή και την αίσθηση ότι δεν είναι αρκετός, ενώ κρύβει την πεποίθηση ότι θα έπρεπε να είναι καλύτερος από όλους. Γι' αυτό συχνά είναι και τελειομανής: αν μπορείς να είσαι τέλειος, κάθε λάθος σου μοιάζει με αποτυχία. Η ευαλωτότητα είναι αληθινή. Δεν τον κάνει όμως πιο προσεκτικό με τον πόνο των άλλων. Συχνά τον κάνει ακόμα πιο απορροφημένο από τον δικό του.

Οι μορφές του ναρκισσισμού δεν είναι κουτάκια. Μοιάζουν περισσότερο με ένα θερμόμετρο, με τον φανερό στη μία άκρη και τον κρυφό στην άλλη. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να δείχνει αυτοπεποίθηση στη δουλειά και παράπονο στο σπίτι, ή να περνάει από τη μία άκρη στην άλλη όταν κάτι τον πληγώσει. Γι' αυτό βοηθά να κοιτάζεις λιγότερο το όνομα και περισσότερο το μοτίβο που επαναλαμβάνεται.

Πώς φαίνεται στην καθημερινότητα

Σπάνια θα σου πει καθαρά τι θέλει. Περιμένει να το μαντέψεις, και όταν δεν το μαντεύεις, αποσύρεται. Κρατάει λογαριασμό για όσα δεν έκανες και τα θυμίζει την ώρα που εσύ ζητάς κάτι. Η κριτική έρχεται πλάγια: με ένα αστείο που σε εμπαίζει, με έναν αναστεναγμό, με ένα"εγώ δεν είπα τίποτα". Όταν κάτι σου πάει καλά, δυσκολεύεται να χαρεί μαζί σου και η συζήτηση γυρίζει γρήγορα στα δικά του θέματα.

Συχνά παρουσιάζεται ως ο άνθρωπος που θυσιάζεται για όλους και κανείς δεν το εκτιμά. Το "μετά από όλα όσα έχω κάνει για σένα" είναι μια φράση που μπορεί να κλείσει κάθε συζήτηση πριν καν ξεκινήσειστο τραπέζι και πρέπει οπωσδήποτε να βγει ο πιο έξυπνος, με μια αιχμή ειρωνείας για όποιον διαφωνεί.


Όταν η τρυφερότητα συναντά ψυχρότητα

Ένας άνθρωπος με κρυφό ναρκισσισμό συχνά φαίνεται θλιμμένος, κουρασμένος, αποσυρμένος. Μπορεί πράγματι να έχει και άγχος ή κατάθλιψη. Γι' αυτό οι διπλανοί του τον λυπούνται και θέλουν να τον βοηθήσουν. Και μένουν μπερδεμένοι όταν η τρυφερότητά τους συναντά ψυχρότητα, ειρωνεία ή θυμό. Το παράδοξο είναι ότι, αν κουραστείς και πας να απομακρυνθείς, ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να καταρρεύσει, να κλάψει, να δείξει πόσο πολύ σε χρειάζεται.

Από τη δική του πλευρά, συχνά νιώθει αόρατος και ανεκτίμητος. Πιστεύει ότι ζητάει πολύ λίγα, ενώ η σχέση γυρίζει συνέχεια γύρω από τις δικές του ανάγκες. Φοβάται να πει ότι είναι θυμωμένος ή απογοητευμένος, γιατί περιμένει απόρριψη, και τα κρατάει μέσα του. Όταν τελικά βγαίνουν, βγαίνουν απότομα και σαν κατηγορία, και ο κύκλος ξεκινά από την αρχή. Κάποιες φορές, εκεί που τον θεωρείς εύθραυστο, ανοίγει μια συζήτηση στο τραπέζι και πρέπει οπωσδήποτε να βγει ο πιο έξυπνος, με μια αιχμή ειρωνείας για όποιον διαφωνεί.

Όταν προσπαθείς να μιλήσεις ανοιχτά

Ας πούμε ότι παίρνεις θάρρος και λες "με ενόχλησε αυτό που είπες χθες". Σε λίγα λεπτά η συζήτηση έχει αλλάξει θέμα. Τώρα μιλάτε για το πόσο πολύ πληγώθηκε εκείνος που του το είπες, για όλα όσα περνάει, για το πόσο άδικο είναι να του το κάνεις αυτό. Στο τέλος ζητάς εσύ συγνώμη, και αυτό που ήθελες να πεις μένει άλεγο.

Αν αυτό επαναλαμβάνεται, μαθαίνεις να μη μιλάς. Και σιγά σιγά αμφισβητείς αν αυτό που ένιωσες είχε βάση. Είναι ένας ήσυχος τρόπος να χάνεις την εμπιστοσύνη στην ίδια σου την εμπειρία, κάτι που μοιάζει πολύ με το gaslighting.

Γιατί δυσκολεύεσαι να το εξηγήσεις στους άλλους

Η φανερή κακοποίηση αφήνει ίχνη: έναν καβγά, μια φωνή, μια προσβολή που είδαν και άλλοι. Ο κρυφός ναρκισσισμός δεν αφήνει τέτοια σημάδια. Υπάρχουν μόνο μικρές σκηνές που, αν τις πεις μία μία, ακούγονται ασήμαντες. Και οι άλλοι βλέπουν έναν ήσυχο, καλό άνθρωπο που περνάει δύσκολα.

Έτσι, όταν προσπαθείς να πεις τι ζεις, συχνά ακούς "μην τον πιέζεις, είναι ευαίσθητος" ή "και τι σου έκανε δηλαδή;". Και κάπου εκεί αρχίζεις να αναρωτιέσαι μήπως τελικά το πρόβλημα είσαι εσύ.

Τι κάνει σε σένα

Δίπλα σε έναν τέτοιο άνθρωπο είσαι συνέχεια σε επιφυλακή. Διαβάζεις τη διάθεσή του μόλις μπαίνει στο σπίτι, για να καταλάβεις πώς θα πάει. Διαλέγεις τι θα πεις, κι αν σου συνέβη κάτι καλό, δεν το πολυσυζητάς, για να μην τον στενοχωρήσεις. Οι δικές σου ανάγκες περνάνε στο περιθώριο, γιατί υπάρχει πάντα κάτι πιο επείγον για εκείνον.

Το σώμα σου το καταγράφει πριν από σένα: ένταση στους ώμους, κόπωση μετά από μια απλή βραδιά μαζί, ένας κόμπος στο στομάχι όταν ακούς το κλειδί στην πόρτα. Και υπάρχει μια ενοχή που δεν ξέρεις από πού έρχεται, γιατί τουλάχιστον απ' έξω κανείς δεν σου έκανε τίποτα.

Υπάρχει και κάτι ακόμα. Εκείνος μπορεί να κάνει αστεία εις βάρος σου, αλλά μια δική σου αθώα παρατήρηση γίνεται μεγάλη υπόθεση. Ένα δώρο στο λάθος νούμερο, μια κάρτα που έφτασε μια μέρα αργότερα, μια κουβέντα με έναν ξάδερφο μπορεί να φέρουν μέρες μουτρώματος. Έτσι αρχίζεις να σκέφτεσαι κάθε φράση πριν την πεις, να υπολογίζεις πώς μπορεί να παρεξηγηθεί, και σιγά σιγά σταματάς να είσαι αυθόρμητη. Η κούραση αυτή δεν είναι αδυναμία σου. Είναι το κόστος του να ζεις συνέχεια σε επιφυλακή.

Όταν ο γονιός συμπεριφέρεται έτσι, το σπίτι μπορεί να μοιάζει απόλυτα φυσιολογικό. Κανείς δεν φωνάζει, κανείς δεν χτυπάει, το φαγητό είναι στο τραπέζι. Το παιδί όμως μαθαίνει νωρίς ότι οι ανάγκες του γονιού έρχονται πρώτες, ότι δεν πρέπει να ζητάει πολλά και ότι τα δικά του συναισθήματα καλύτερα να κρύβονται. Ως ενήλικας μπορεί να νιώθει ένα κενό που δεν ξέρει από πού έρχεται, γιατί "δεν έγινε τίποτα". Γι' αυτή την εμπειρία έχω γράψει στο άρθρο Η μητέρα που δεν μπορούσε να αγαπήσει.

Ευαισθησία ή ναρκισσισμός;

Πολλοί άνθρωποι είναι ευαίσθητοι και πληγώνονται εύκολα, χωρίς να έχουν καμία σχέση με τον ναρκισσισμό. Η διαφορά φαίνεται στο τι γίνεται μετά. Ένας ευαίσθητος άνθρωπος μπορεί να στενοχωρηθεί, αλλά μπορεί και να ακούσει τι ένιωσες εσύ, να ζητήσει συγγνώμη και να επανορθώσει μετά από έναν καβγά.

Στον κρυφό ναρκισσισμό η επανόρθωση σχεδόν πάντα έρχεται από σένα, γιατί ο δικός του πόνος είναι πάντα αυτός που μετράει.

Το ίδιο ισχύει και για τη σιωπή. Το "χρειάζομαι λίγο χώρο για να ηρεμήσω" είναι ένας υγιής τρόπος να φροντίσεις μια σχέση. Οι μέρες σιωπής που δεν εξηγούνται και τελειώνουν μόνο όταν ζητήσεις εσύ συγνώμη δεν είναι χώρος. Είναι ένας τρόπος να νιώσεις ότι έκανες κάτι λάθος, χωρίς να ξέρεις τι.

Υπάρχει και κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο: η δυσκολία να χαρεί για σένα. Μια επιτυχία στη δουλειά, ένα ταξίδι με φίλους ή μια καλή σου μέρα μπορεί να φέρουν παράπονο, ειρωνεία ή ψυχρότητα. Σιγά σιγά μαθαίνεις να μην πολυσυζητάς ούτε τις χαρές σου, για να μην πληρώσεις το κόστος.



Πώς ξαναβρίσκεις την εμπιστοσύνη σε αυτό που νιώθεις
Από όλες τις μορφές ναρκισσισμού, αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη να την αφήσεις πίσω σου. Πώς φεύγεις από κάποιον που μοιάζει τόσο πληγωμένος; Πολλοί άνθρωποι μένουν από ενοχή, ή γιατί ελπίζουν ότι όταν έρθει κάτι καλό στον άλλον, μια δουλειά, μια αναγνώριση, ένα δικαίωμα, τότε θα ηρεμήσει και θα είναι επιτέλους καλά. Συνήθως αυτό το κάτι καλό δεν αρκεί, γιατί η αίσθηση ότι ο κόσμος του χρωστάει δεν έχει τέλος.

Η αρχή δεν είναι να βάλεις διάγνωση στον άλλον. Είναι να προσέξεις τι σου συμβαίνει εσένα μέσα σε αυτή τη σχέση. Πώς νιώθεις πριν τον δεις και πώς μετά. Πόσες φορές ζήτησες συγγνώμη αυτή την εβδομάδα και για τι. Κάποιοι άνθρωποι βρίσκουν χρήσιμο να γράφουν τις σκηνές με τη σειρά που έγιναν, για να βλέπουν το μοτίβο και όχι μόνο τις μεμονωμένες στιγμές.

Βοηθάει επίσης να αφήσεις την ελπίδα ότι, αν το εξηγήσεις λίγο ακόμα καλύτερα, θα σε καταλάβει. Μπορεί να μη συμβεί ποτέ. Αυτό πονάει, αλλά σε ελευθερώνει από μια προσπάθεια που σε εξαντλεί. Από εκεί και πέρα, μικρά όρια και ένας άνθρωπος που σε ακούει χωρίς να σε κρίνει σε βοηθούν να ξαναβρείς τη δική σου φωνή. Αυτό που νιώθεις δεν είναι υπερβολή. Είναι η πρώτη πληροφορία για το τι σου συμβαίνει.

Πηγές

Durvasula, R. (2019). "Don't You Know Who I Am?": How to Stay Sane in an Era of Narcissism. Post Hill Press.

Durvasula, R. (2024). It's Not You. The Open Field.

Ettensohn, M. (2016). Unmasking Narcissism: A Guide to Understanding the Narcissist in Your Life. Althea Press.

Lerner, R. (2009). The Object of My Affection Is in My Reflection: Coping with Narcissists. Health Communications.

Hesse, E. (2008). The Adult Attachment Interview. Στο J. Cassidy & P. R. Shaver (Επιμ.), Handbook of Attachment (2η έκδ.). Guilford Press.Hooper, L. M., DeCoster, J., White, N., & Voltz, M. L. (2011).



Η Προσέγγισή μου

Σχετικά άρθρα

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτά, δεν χρειάζεται να τα κουβαλάς άλλο μόνος/η.
Κλείσε μια συνεδρία